مواد شیمیایی تصفیه آب نقش بسیار مهمی در بهبود عملکرد سیستمهای تصفیه آب صنعتی و اسمز معکوس (RO) دارند. این مواد برای کنترل رسوب، تنظیم pH، ضدعفونی آب و افزایش راندمان تجهیزات مورد استفاده قرار میگیرند. انتخاب صحیح مواد شیمیایی تصفیه آب باعث کاهش هزینههای نگهداری، افزایش عمر تجهیزات و بهبود کیفیت آب خروجی میشود.
در سیستمهای تصفیه آب صنعتی، مواد شیمیایی مختلفی مانند آنتیاسکالانتها، اسیدها، قلیاها، مواد ضدعفونیکننده و مواد شستشوی ممبران (CIP) استفاده میشوند که هرکدام کاربرد مشخصی دارند. استفاده از مواد استاندارد و سازگار با تجهیزات تصفیه آب، نقش مهمی در جلوگیری از آسیب به ممبرانها و سیستمهای RO دارد.
انواع مواد شیمیایی مورد استفاده در تصفیه آب
مواد شیمیایی مورد استفاده در تصفیه آب شامل آنتیاسکالانتها برای جلوگیری از رسوبگذاری، رزین تصفیه آب، کربن فعال، کلر، مواد مناسب انعقاد و لخته سازی و مواد شستشوی شیمیایی ممبران (CIP) میباشند. این مواد در سیستمهای تصفیه آب صنعتی و RO نقش مهمی در حفظ عملکرد تجهیزات، افزایش طول عمر ممبرانها و بهبود کیفیت آب خروجی دارند.
در این بخش از آبکالا، تعاریفی از مواد شیمیایی تصفیه آب صنعتی با کیفیت بالا و مناسب کاربردهای مختلف ارائه شده است و امکان انتخاب و خرید مطمئن برای صنایع مختلف در صفحه مربوط به هر کدام از مواد شیمیایی فراهم شده است.
امروزه ممبرانهای اسمز معکوس به طور گسترده در تصفیه و شیرین سازی آب مورد استفاده قرار میگیرند. یکی از مشکلات اجتباب ناپذیر هنگام استفاده از ممبرانهای RO ایجاد رسوبات بر سطح آنها است. استفاده از آنتی اسکالانتها یا مواد ضد رسوب از مناسبترین و مقرون به صرفهترین روشها برای کاهش میزان رسوبات میباشد. این مواد با مکانیسمهای مختلف از ایجاد رسوبات بر سطح ممبرینهای RO جلوگیری میکنند. آنتی اسکالانتها را پیش از ورود آب به ممبرین به آن تزریق میکنند تا بهترین بازدهی را داشته باشند. استفاده از آنتی اسکالانتها ضمن سهولت و هزینه پایین، منجر به افزایش طول عمر ممبران و فواصل شستشوی آن میشود.
رزینهای مورد استفاده در تصفیه آب، رزینهای تبادل یونی هستند. این رزینها با انجام فرایند تبادل یونی، یونهای موجود در آب را با یونهای مفید و دلخواه جایگزین میکنند. به طور کلی رزینهای را بر اساس بار یونی موجود در سطح آنها به دو دسته کاتیونی و آنیونی تقسیم بندی میکنند؛ این رزینها به ترتیب برای حذف کاتیونها و آنیونها به کار برده میشوند. هر کدام از رزینهای کاتیونی و آنیونی را با توجه به قدرتشان میتوان به دو دسته قوی و ضعیف نیز تقسیم بندی کرد. رزینهای تبادل یونی در سختی گیری از آب، حذف مواد معدنی و تولید آب فوق خالص کاربرد دارند. یکی از بهترین و معتبرترین برندهای تولید کننده رزین تصفیه آب، برند پرولایت انگلستان است. آبکالا مدلهای مختلف رزینهای پرولایت شامل C100 ،C100E ،C100H ،A400 ،A400OH ،MB400 ،UCW3600 ،A300E و A520E را برای مشتریان محترم خود فراهم کرده است.
کربن فعال که با نامهای دیگری مانند زغال فعال یا کربن اکتیو نیز شناخته میشود، در واقع ماده ای متخلخل و از جنس کربن میباشد که خاصیت جذب بالایی دارد. کربن فعال مورد استفاده در تصفیه آب و فاضلاب عمدتا دارای پایه گیاهی بوده و از موادی مانند پوست نارگیل، فندوق، بادام و ... تهیه میشود اما از منابع دیگری مانند زغال سنگ و چوب نیز میتوان آن را تولید کرد. در صنایع مختلف عمدتا از کربن فعال برای حذف کلر، رنگ، طعم و بوی نامطلوب آب استفاده میشود. کربنهای فعال را به توجه به ابعادشان به سه دسته کربن فعال پودری (PAC)، گرانولی (GAC) و میلهای (EAC) تقسیم بندی میکنند. از برندهای معتبر تولید کننده کربن فعال نیز میتوان به جاکوبی و نوریت اشاره کرد.
استفاده از کلر یا کلریناسیون قدیمیترین، شناخته شدهترین و پرکاربردترین روش برای ضدعفونی آب و فاضلاب میباشد. کلرزنی در واقع یک فرایند گندزدایی شیمیایی است که به سادگی و با هزینه کم میکروارگانیسمهای موجود در آب را از بین میبرد. از مهمترین مزیت کلر زنی نسبت به سایر روشهای گندزدایی میتوان به حضور کلر باقی مانده در آب اشاره کرد. برای انجام کلریناسیون میتوان از انواع مختلف ترکیبات دارای کلر مانندکلر گازی، کلر پودری یا هیپوکلریت کلسیم و کلر مایع یا هیپوکلریت سدیم استفاده نمود که هرکدام از این مواد مزایا و معایب خاص خود را دارند.
یکی از مرسومترین روشها برای حذف ذرات معلق و کلوییدی استفاده از فرایند انعقاد و لخته سازی است. در فرایند انعقاد با افزودن مواد منعقد کننده (کواگولانت) و کمک منعقد کننده، ذرات آماده چسبیدن بهم و تشکیل ذرات بزرگتر میشوند و سپس در مرحله لخته سازی، این ذرات، تشکیل لخته میدهند و در نهایت ته نشین میشوند. از منعقد کنندهها برای چسبیدن ذرات به یکدیگر و از کمک منعقد کننده همانگونه که از نامشان پیدا است برای کمک به فرایند انعقاد و افزایش دانسیته ذرات به هم چسبیده استفاده میشود. سولفات آلومینیوم (آلوم) و کلرید فریک از مهمترین و پرکاربردترین منعقد کنندهها در تصفیه آب و فاضلاب هستند؛ از دیگر مواد منعقد کننده میتوان به پلی آلومینیوم کلراید (PAC)، سدیم آلومینات، فروسولفات و فریک سولفات اشاره کرد. کمک منعقد کنندههای مرسوم نیز شامل پلی الکترولیتهای کاتیونی، آنیونی و غیر یونی، آهک هیدراته و سیلیس فعال هستند.
تمامی ممبرانهای اسمزمعکوس، پس از مدتی استفاده دچار رسوب میشوند و این رسوب منجر به کاهش دبی جریان تصفیه شده و یا افزایش جریان پساب میشود و به عبارتی راندمان سیستم RO را کاهش میدهد؛ از این رو نیاز است که پیش از این که مشکل حاد شود و باعث خرابی ممبران گردد، ممبرانها با مواد مناسبی شستشو داده شوند. مواد مختلفی مانند مواد آلی، معدنی، بیولوژیکی، ذرات کلوییدی و ... میتوانند بر سطح ممبرانها فولینگ ایجاد کنند که برای حذف هر کدام از آنها نیاز است از ماده شوینده خاصی استفاده شود. محلولهای شستشو ممبران V.SEP از با کیفیت ترین محلولهای شوینده موجود در بازار ایران هستند که در سه مدل قلیایی، اسیدی و بر پایه سورفکتانت موجود میباشند.